History and Culture

Tuparin Kaya ng mga Diwata ang Iyong Hiling?

Choose Philippines
Choose Philippines | Dec 04, 2015
Tuparin Kaya ng mga Diwata ang Iyong Hiling?

Bago pa man dumating ang mga Kastila at pinalaganap sa Pilipinas ang relihiyon ng Katolisismo, hitik na sa kultura at tradisyon ang ating katutubong lipunan. Marami nang kamangha-manghang mga kuwento ang mga Filipino. Kasama na rito ang mga kagila-gilalas na mga lamanlupa, aswang, halimaw, at mga diwata. Maliban sa iisang makapangyarihang nilalang, may mga bathala at anito ring pinaniniwalaan na nangangasiwa ng iba't ibang elemento o nakatuon sa iba pang pangangailangan ng mga tao.

Dahil na rin sa mayroon tayong higit pitong libong mga isla, hindi maikakaila na maraming paniniwala na rin ang nabuo sa bawat pangkat at rehiyon. Ang bawat katutubong grupo o pangkat etnolinggwistiko ay may sarisariling mga nilalang na kinatatakutan, inaalayan, at dinadasalan.

Sa ikalawang bahagi ng seryeng ito, bigyan-pansin natin ang ilan sa mga diwatà ng Pilipinas.


Ang mga diwatà ay sinaunang babaeng bathala, na sinasamba ayon sa pangangailangan ng mga tao. May iba't ibang mahiwagang kapangyarihan ang mga diwatà at ginagamit nila ito upang magligtas ng pinangangalagaan o magparusa sa nagkasala. Tinatawag silang biradári ng mga Mëranaw, biraddáli ng mga Tausug, aribaí ng mga Ilokano, at lakambíni ng mga sinaunang Tagalog. Maaari din itong tumukoy sa sinumang nilalang, na nasa anyong babae, na nagsisilbing tagapangalaga ng mga likas na yaman at kaligiran. Tinatawag din silang bathaluman.

 

1) Bángan 

Sa mga Kankanay, si Bángan ang babaeng anak nina Kabunyian at Bugan, na siyang diwatà ng kalangitan. Asawa niya ang bathalang si Lumáwig, at nananahan sila sa Bundok Kalawitan. Pinaniniwalaan ding siya ang ninuno ng mga unang tao. Sa ibang salaysay ng mga Kankanay, sina Bángan at Lumáwig ang mga unang nilikha sa daigdig. Sila lamang ang nakaligtas sa dakilang bahang nilikha ni Kabunyían ilang libong taon na ang nakararaan.

Guhit ni Jap Mikel,
"101 Kagila-gilalas na Nilalang" (Adarna House, 2015)

Ang mga Kankanay ay isa sa limang grupong etnolinggwistiko ng mga Igorot, kolektibong katawagan sa mga taong naninirahan sa kabundukan ng Cordillera. Matatagpuan ang mga Kankanay sa kanlurang bahagi ng Mountain Province, katimugang Benguet, at hilagang-silangang bahagi ng Ilocos Sur.

Ang bulubundukin ng Cordillera

 

BASAHIN DIN: Masferré: A Home in the Valley, A Glimpse of the Cordillera

 

2) Gaygayóma 

Sa mga Tinggian, si Gaygayóma ang diwatàng bituin na nagbaba ng basket mula sa langit upang kunin ang mortal na si Aponitolau. Siya ang babaeng anak nina Sinang, ang buwan at Bagbagak, isang malaking bituin.

Agad na nabighani si Aponitolau sa ganda ni Gaygayóma. Kabiyak ng bahaghari umano ang ganda ng diwatà. Isinama siya ni Gaygayóma sa langit, kahit asawa na niya si Aponibolináyen at may na silang nagngangalang Kanag.

Nagkaroon ng anak si Gaygayóma kay Aponitolau, na nagmula sa kanyang dalawang maliit na daliri. Mabilis itong lumaki at pinangalanang Takyayen. Isinasama ito minsan ni Aponitolau sa daigdig kapag dinadalaw niya ang kaniyang unang asawa at anak.

Kapag kainitan umano ng araw pero umuulan, umiiyak si Gaygayóma sa langit dahil nakikita niya ang anak sa lupa. Kapag nangyayari naman iyon, agad bumabalik si Takyayen sa langit.

Guhit ni Jap Mikel,
"101 Kagila-gilalas na Nilalang" (Adarna House, 2015)

Matatagpuan ang mga Tinggian sa hilagang-kanlurang bahagi ng Luzon. Ang pangalan ng tribong ito ay halaw sa lugar kung saan sila nagmula, sa gilid ng Ilog Tineg sa probinsiya ng Abra. May ilang grupo rin na matatagpuan sa Ilocos Sur at may malapit na relasyon sa mga Ilokano lalo pa't ang Tineg ay nakadugtong sa Ilog Abra na dumadaloy pakanluran sa Cervantes, Ilocos Sur. 

Pidigan, Abra
(Retrato mula kay Edmar Guquib)

BASAHIN DIN: 8 Exotic Destinations in Abra for Adventurers

 

3) Idyanále 

Sa mga sinaunang Tagalog, si Idyanále ang diwatà ng pagsasaka at paghahayupan. Dahil kay Idyanále, makikitang bahagi na ng karanasan ng mga katutubo sa Filipinas ang agrikultura at domestikasyon ng mga hayop, bilang dalawa sa pinakamahalagang gawain sa pag-unlad ng tao tungo sa sibilisasyon.

Asawa ni Idyanále si Dumangan, ang bathala ng masaganang ani. Nagkaroon sila ng dalawang anak--sina Dumakulem, ang mahusay na mangangaso at tagapangalaga ng kabundukan at si Anitun Tabu, ang diwatà ng hangin at ulan.

Sa ibang salaysay ng mga Tagalog, itinuturing na isang bathala si Idyanále.

Guhit ni Jap Mikel,
"101 Kagila-gilalas na Nilalang" (Adarna House, 2015)

Naninirahan ang mga Tagalog sa Maynila, Mindoro, Marinduque, Romblon, Katimugang Luzon (Rehiyong Bikol), at malaking bahagi ng Gitnang Luzon.

Takipsilim sa Look ng Maynila
(Retratong Kuha ni Say Lakwatchera)

BASAHIN DIN: 5 Times OTWOL Made Us fall in Love Again with Manila

 

4) Ipememehandi 

Sa mga Manobo, si Ipememehandi ang diwatà ng kayamanan, at itinuturing na kapantay ng pinakamataas nilang bathala. Nakatira siya sa kaitaasan, kung saan umaapaw sa baryang pilak ang mga sapa, at gawa sa ginto ang mga parang. Nag-aalay ang mga tao ng pera, nganga, damit, at mga hayop kay Ipememehandi upang mapabuti ang kanilang buhay.

Asawa ni Ipememehandi si Tegulambong, na kapag nagalit ay maaring magdulot ng sakit sa mga tao. Maaaring pahupain ang galit ni Tegulambong sa pamamagitan ng seremonyang kaliga-on, upang mapagaling ang maysakit.

Guhit ni Conrad Raquel,
"101 Kagila-gilalas na Nilalang" (Adarna House, 2015)

Ang malaking populasyon ng mga Manobo ay namamalagi sa mga probinsiya ng Agusan del Sur, Davao, Bukidnon, at Cotabato

Davao White Water Rafting

 

Giant Slide at Maxima

BASAHIN DIN: 10 Reasons to Choose Davao (Vanishing Islands + Freshest Fruits + Thrilling Adventure & More)

 

Alamin ang iba pang kuwento ng kababalaghan sa Pilipinas sa aklat na "101 Kagila-gilalas na Nilalang" (Adarna House, 2015) ni Edgar Calabia Samar.

 

(Ang pagsasalarawan sa lahat ng nilalang ay sa panulat ni Samar.)


Iba Pang Kagila-gilalas na Nilalang
Libutin ang Pilipinas Kasama ang Kaibigang Lamánlupà

 

Add to your: Wishlist Done That

Be a Pinoy Wanderer!

Choose Philippines encourages writers, photographers, travelers, bloggers, videographers and everyone with a heart for the Philippines to share their discoveries and travel stories.

Share Your Journey

Other Stories by Choose Philippines

Tell Us What You Think